Opening themajaar ‘Maria & Hoop’’, 1000 jaar Mariaverering in Oirschot en de Beerzen, Oirschot, Bevrijdingsdag 5 mei 2025 in de Sint-Petrusbasiliek te Oirschot

door Theo Kralt, adviseur Erfgoed & Monumenten, namens de gemeente Oirschot

Geachte leden van het bestuur van de Parochie St. Odulphus van Brabant,
Geachte pastoor Felie Spooren, Berend van den Berg, pastoor emeritus Leendert Spijkers en andere leden van het pastorale team,
Geacht bestuur van het Boterkerkje (Mariakerk),
Leden van het Erfgoedplatform Oirschot,
Het Oirschots Gemengd Koor,
Gilde Broederschap Onze Lieve Vrouwe,
Mevrouw Ineke Strouken, projectleider Immaterieel Erfgoed gemeente Oirschot,
Geachte gasten en aanwezigen,

Fijn dat u er bent, en in zo grote getale gekomen bent.
Welkom bij deze buitengewone bijeenkomst ‘Maria & Hoop’, voor de opening van het themajaar:
‘Duizend jaar Mariaverering in Oirschot, Spoordonk, Straten, Middelbeers, Oostelbeers en Westelbeers’.

Of het precies 1000 jaar, 999 jaar of 1001 jaar is geweest, weten wij natuurlijk niet. De verhalen over het Evangelie en Maria zijn opgetekend vanaf de 2e eeuw na Christus. Maar het gaat vandaag om het nu en om de levende traditie.

De gemeente Oirschot heeft in de afgelopen jaren veel aandacht besteed aan cultuur- en erfgoedbeleid. In Oirschot is heel veel monumentaal, immaterieel en landschappelijk erfgoed te vinden. En het gaat hier om grote aantallen:

188 rijksmonumenten
157 gemeentelijke monumenten
Een Plaats van Herinnering
6 archeologische rijksmonumenten
2 rijksbeschermde dorpsgezichten (in Oirschot en Straten)
Een groot aantal beeldbepalende panden
Meer dan 100 tradities van immaterieel erfgoed

Samengevat: een indrukwekkend erfgoedbestand, dat samen de identiteit van de gemeente Oirschot mede bepaalt.

De rol van het Erfgoedplatform Oirschot

Een cruciale plaats in de beleidsvoorbereiding en afstemming is weggelegd voor het Erfgoedplatform Oirschot.

Aan dit platform nemen deel:

De Heemkundekring ‘De Heerlijkheid Oirschot’
De Heemkundekring ‘Den Beerschen Aard’
Stichting Museum De Vier Quartieren
Stichting Comité Open Monumentendagen Oirschot
Stichting Het Boterkerkje Oirschot
Parochie St. Odulphus van Brabant
Stichting Behoud Erfgoed Oirschot
Stichting Het Kapittel van Oirschot
Projectleider Immaterieel Erfgoed Oirschot
Stichting Het Oude Kerkje Middelbeers (gevraagd)
Visit Oirschot
De gemeente Oirschot

Alle erfgoedbeleid in ruime zin wordt binnen dit platform besproken en afgestemd. Om hieraan handen en voeten te geven, heeft de gemeente Oirschot de volgende nota’s vastgesteld, in chronologische volgorde:

Erfgoednota ‘Bouwstenen voor de toekomst’ – beleidsnota erfgoed, archeologie, gebouwd erfgoed en historisch landschap (2022–2028)
Nota ‘Erfgoed als identiteit’ – erfgoednota Oirschot (2018–2028)
Visie Religieus Erfgoed Oirschot – ‘Kapel, Kerk, Klooster, Kruis’ (2023)
Cultuurnota Oirschot – ‘Kunst komt over de brug; samen ontwikkelen we de culturele identiteit van Oirschot’ (2023, ingang 2024), waarin onder meer de depotfunctie is vastgelegd
Nota Immaterieel Erfgoed Oirschot 2024–2026 – “Wij doen het uit traditie en voor de gemeenschap” (2023)
Nota ‘Naar een Museum Oirschot’ (2024), een initiatief dat vanuit het Erfgoedplatform naar de gemeenteraad is gebracht

De kern van dit beleid ligt in de zorgvuldige uitvoering ervan. Als voorbeeld noem ik de Visie Religieus Erfgoed Oirschot.

Het allerbelangrijkste is om in gesprek te zijn met betrokken partners en het samen te doen. Daaruit volgen acties, zoals:

Het collectiebeleid in het Boterkerkje en in de Sint-Petrusbasiliek
Onderhoud en restauratie, zoals hier in de kerk: de restauratie van het rijksmonumentale Smits-orgel
De inventarisatie en beschrijving van begraafplaatsen in de gemeente

Een ander voorbeeld is de Cultuurnota, waarin vooral de levende kunsten aan bod komen. Op het gebied van erfgoed bevat deze nota twee belangrijke elementen:

De depotfunctie voor diverse cultuurhistorische collecties, zoals schilderijen en kunstvoorwerpen
De aankondiging van de nota Immaterieel Erfgoed Oirschot

Maria & Hoop – een levend erfgoed

Hebt u dit prachtige gedrukte boekje al gezien? Daarover gaat het vandaag bij Maria & Hoop.
Immaterieel erfgoed is levend erfgoed: het zijn tradities.

Als ik thuis iets zeg als “toen een gulden een gulden was”, krijg ik steevast boze blikken van mijn kinderen. Het gaat immers om het nu.

Bij het kiezen van het thema door het Erfgoedplatform en de projectgroep Erfgoed Museum Oirschot viel de keuze op Maria & Hoop.
Net als de ruim 100 andere tradities staat deze traditie vermeld in de nota ‘Immaterieel Erfgoed Oirschot leeft in Oirschot! Wij doen het uit traditie en voor de gemeenschap’.

Maar de Mariatraditie springt eruit. Ze staat genoteerd als traditie nummer 1.

“Een kaarsje opsteken bij Maria in de Kapel van de Heilige Eik” werd in verschillende onderzoeken met grote voorsprong gekozen als de traditie die heel belangrijk is voor de identiteit van Oirschot en behouden moet blijven voor de toekomst.

Naast de Kapel van de Heilige Eik worden kaarsen voor Maria ook aangestoken in:

De Sint-Petrusbasiliek
Andere kerken
De Mariagrot op Groot Bijstervelt
De Kapel van Klooster Nazareth
Maria in de Toren in Oostelbeers
De Kapel van Westelbeers

(En ik ben nog niet volledig.)

De betekenis van Maria is groot in Oirschot.

Wij zijn vanuit de gemeente Oirschot verheugd dat de bijeenkomst ‘Maria & Hoop’ vandaag plaatsvindt en dat we deze samen met het Erfgoedplatform Oirschot en het Erfgoed Museum Oirschot mogen organiseren en faciliteren.

Dat geldt ook voor:

De tentoonstelling ‘Maria van de Heilige Eik’ in de Sint-Petrusbasiliek
De tentoonstelling ‘Maria & Hoop’ in Museum De Vier Quartieren
De bedevaart van de Sint-Petrusbasiliek naar de Heilige Eik op 2e Pinksterdag, 9 juni 2025
De banners over Maria & Hoop in diverse openbare gebouwen in Oirschot
Het overbrengen van het Mariabeeld naar het Boterkerkje

Ik dank u voor uw aandacht.